ઘણાં સમયથી જીવનને ઘેરી વળેલી (સ્વ-સર્જિત) વ્યસ્તતાની વચ્ચે હમણાં અચાનક જ એક નાનકડું વેકેશન મળી ગયું… (સંજોગોવશાત્) એક અઠવાડિયું જીવનમાં એવો  રિક્ત સમય મળ્યો જેનો મરજી મુજબ ઊપયોગ કરવાની મને પૂરે-પૂરી છૂટ હતી… આ સમયાવધિ શરૂ થવાનાં કેટલાંય દિવસ પહેલાંથી મનમાં અસંખ્ય વિચારો – અનેક યોજનાઓ આકાર લઈ ચૂક્યાં હતાં… આ કરીશ, તે કરીશ, અહીં જઈ આવશું… ક્યાંક ફરી આવશું… આ કામ તો પતાવ્યે જ છૂટકો… અને બીજું ઘણું બધું…

…પણ આજે જ્યારે હું એ નાનકડા (અને નિષ્ક્રીય…!!) વેકેશનના અંતિમ દિવસે આ લખી રહી છું ત્યારે કહી શકું છું કે કોઈએ  ખરેખર સાચું કહ્યું છે…

“જ્યાં પ્હોંચવાની ઝંખના વર્ષોથી હોય ત્યાં

મન પ્હોંચતાં જ પાછું વળે એમ પણ બને…! “

ખરું કહું તો મેં પણ લોકોને એવું કેટલીયે વાર કહ્યું છે કે “તમારા જેવા અમારા નસીબ ક્યાંથી… અમારા નસીબમાં આરામ ક્યાં?… પોતાની સાથે કે પોતાનાઓ સાથે સમય ગાળવાનું સૌભાગ્ય અમને ક્યાંથી…” વગેરે…  પણ માણસને જો પોતે સર્જેલી આ દોડ-ધામમાંથી સમય મળી પણ જાય તો તેની પાસે પોતાના માટે કરવા જેવું કશું જ હોતું નથી… પોતાની સાથે કે પોતાનાઓ સાથે સમય ગાળવો  ભલે ઝંખનાઓની યાદીમાં અગ્રતાક્મ ધરાવતું હોય પણ હકીકતમાં એ સમય ગાળવાનું તેને આકરું પડી જાય છે… સવારે ઑફિસ જવાની ઉતાવળમાં એકાદ ઘડી આયના પર નાંખેલી નજર જો લાંબા સમય માટે જાત પર કેન્દ્રિત કરવા મળે તો માણસ વ્યથિત થઈ જાય છે… perhaps a human being cant stand his own self…

આપણે જાતે create કરેલી વ્યસ્તતાનું આપણને વ્યસન થઈ ગયું છે… રિક્તતા આપણને ગમગીનીથી ભરી દે છે…  મનના કેટલાંક ખૂણાઓ  પર ઝામેલી ધૂળ ખંખેરવાં જતાં એવી ઉધરસ ચડે છે કે…. ડામરની ગોળીઓ સાથે સ્મૃતિના પટારામાં મૂકેલી છબીઓ કાઢતાં હાથ ધ્રુજે છે… રણકતાં ફોન અને ગરજતાં લોકોથી ટેવાયેલાં કાનમાં જાણે નિરવ શાંતિ બહેરાશ લાવી જાય છે… ‘ગૂડ’ મોર્નિંગથી ‘ગૂડ’ નાઈટ સુધીની મજલ કાપતાં કાપતાં કેટલીય ‘બેડ’ ક્ષણો મનને ઝંઝોળી નાખે છે… અને અંતરથી ચીસ ઊઠે છે કે ક્યાં છે મારી વ્યસ્તતા? મને આ રિક્તતા ન ખપે…

આમ જુઓ તો જીવન ક્યાં મજાનું છે

શ્વાસ લેવાનું ફકત આ બ્હાનું છે

સૌ ભટકે છે અહીં કોઈ દિશા વગર

છે ખબર કોને કે કોઈ ક્યાંનું છે??

નામ જે આપો તમે સગપણને પણ

કોઈ કોઈનું કદી થવાનું છે?

‘હું’, ‘મને’, ‘મારું’ બધી આ શી મમત?

તારી સાથે કાંઈ પણ જવાનું છે?

‘લેખિની’ બસ શબ્દ તારાં રહી જશે

બાકી સઘળું રાખ થઈ જવાનું છે…

“મંગળા સો, રાજભોગ બસો, શયનના દોઢસો

આપને ઠાકોરજી બહુ વ્યાજબી ભાવે પડ્યાં…!!”

આ પંક્તિના લેખકનું નામ તો હું જાણતી નથી, પણ જેણે પણ લખ્યું છે તેણે કદાચ ક્યારેક એવું જ કંઈક અનુભવ્યું હશે જેવું મેં હમણાં અનુભવ્યું…

હમણાં હમણાં બે-ત્રણ વખત નાથદ્વારા જવાનું થયું… એમાંય એક દિવસ તો ચૈત્રી પૂનમ, એટલે ભીડની તો કલ્પના જ કરવી રહી… અતિશય ભીડમાં દર્શન કરવા શક્ય બને તેમ લાગતું નહોતું… અને એવામાં જ અમને એક ‘તારણહાર’  મળી ગયાં… આ ‘તારણહાર’  એટલે ઈશ્વરના એજન્ટ…!! નવાઈ લાગી? કદાચ તમારામાંના જે શ્રીનાથજી વારંવાર જતાં હશે તેઓને નહી લાગી હોય…

હા, તો ઈશ્વરના આ એજન્ટ આપણને શ્રીનાથજી સુધી લઈ જાય  - ”શોર્ટ-કટથી” યુ સી (of course તગડી રકમ લઈને સ્તો)!! દર્શનાર્થીઓની લાઈનમાં આપણને છેક આગળ લઈ જઈને ઊભા કરી દે. અને આપણે એવાં ફૂલાઈએ કે જોયું, આપણી શ્રીનાથજી આગળ લાગવગ ચલી ગઈ હોં!!!

મારી સાથે જે માસી હતાં તે ખૂબ જ શ્રદ્ધાળુ, એટલે એમને દર્શન કર્યા વગર પાછા જવું પાલવે નહિ… એટલે એ નાછૂટકે પૈસા આપીને દર્શનનો લાભ લે, પણ અંદર તો એમનું પણ મન કચવાય કે આ રીતે ઈશ્વરના દરબારમાં આગળ થઈ જવું કેટલે અંશે સાચું છે…

મારું પણ મન ખૂબ કચવાયું… પણ આપણે માણસની જાત બહુ rational ખરા ને… એટલે તરત જ મેં મારી જાતને એક કિસ્સો યાદ કરાવી દીધો જે મેં શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈની કથામાં સાંભળ્યો’તો… વાત જાણે એમ કે એકવાર એક શેઠ (ઈશ્વરના ભગત) ફૂલની દુકાને ફૂલ લેવા ગયાં ફૂલવાળાને ત્યાં છેલ્લું એક જ કમળ બાકી હતું. શેઠે પૂછ્યું:  ”આ કમળની શું કિંમત છે?” ફૂલવાળાએ જવાબ આપ્યો:  “દસ રૂપિયા”. હવે શેઠે ભાવ-તાલ કરવાનો શરૂ કર્યો: “સરખો ભાવ બોલ, મારે ઠાકોરજીને ચડાવાનું છે…”. ફૂલવાળાએ કહ્યું: “સાહેબ, તમે ગમે તે ઉપયોગ કરો, પણ મારો તો આ ધંધો છે… ભાવ તો દસ રૂપિયા જ રહેશે…  ”. શેઠે ફરી એકવાર કહ્યું: “અરે, ઘરમના કામમાં ફૂલ આપવા માટે નકારો ભણે છે…પાપ લાગશે પાપી… પાંચ રૂપિયામાં આપી દે…”. શેઠે ખૂ………….બ રકઝક કરી પણ ફૂલવાળો કિંમત ઘટાડવા રાજી ન થયો…

આ રકઝક ચાલતી હતી એવામાં ગામનો એક શોખીન શ્રીમંત માણસ ત્યાં આવી ચડ્યો… તેણે પણ તે જ કમળ માટે ઉમેદવારી નોંધાવી!! ફૂલવાળાએ કીધું “શેઠ દસ રૂપિયાનું છે, તમે આપતા હો તો તમે લઈ જાવ… ”. તે શ્રીમંત તરત જ તૈયાર થઈ ગયો. તેણે દસ રૂપિયા કાઢ્યા અને તે ફૂલવાળા સામે ધર્યાં… હવે પેલા ભગત શેઠ અકળાયા… “આ કમળ પહેલા મેં લીધું છે… એ ય ફૂલવાળા, હું પણ તને દસ રૂપિયા આપવા તૈયાર છું, પણ આ કમળ તો મારું જ છે…”. પેલા શ્રીમંત માણસ માટે પણ આ હવે વટનો સવાલ થઈ ગયો… તેણે ફૂલવાળાને કહ્યું: “હું તને આ કમળના વીસ રૂપિયા આપીશ, પણ હવે તો આ કમળ હું જ લઈશ… ”. શેઠ અને તે શ્રીમંત માણસ રીતસરની હુંસાતુંસી પર ઊતરી આવ્યા… પેલા શ્રીમંત માણસે છેવટે તે ફૂલવાળાને તે કમળના બસો રૂપિયા આપવાની ઑફર કરી… ભગત શેઠ તો મૂંઝાયા… તેમનાથી હવે ન રહેવાયું… તેમણે પેલા શ્રીમંત માણસને પૂછ્યું: “મારે તો આ કમળ મારા ઠાકોરજી માટે જોઈતું હતું, પણ તમારે શા કામમાં લેવાનું છે કે તમે તેની આટલી મોટી કિંમત આપવા તૈયાર થયાં છો??? ” અને પેલા શ્રીમંત માણસે જે જવાબ આપ્યો તે સાંભળીને શેઠ બે ઘડી આભા જ બની ગયાં… તે માણસે કહ્યું: “મારે આ કમળ એ ગણિકાને આપવું છે જેણે મને આખી રાતનું સુખ આપ્યું… ”

આ ઘટનાને શેઠ ક્યાંય સુધી વાગોળતાં રહ્યાં અને વિચારતાં રહ્યાં કે પેલા શ્રીમંત માણસને ફક્ત એક રાતનું સુખ આપનાર ગણિકા માટે તે કોઈપણ રકમ ખર્ચવા તૈયાર હતો અને જે ઠાકોરજીએ મને આખી જિંદગીનું સુખ આપ્યું તેમના માટે હું ભાવ-તાલ કરતો’તો… “

બસ, આ કિસ્સો સંભળાવીને મેં તો  મારું પૈસા આપીને દર્શન કરવું rationalise કરી લીધું…

…પણ મારું મન જાણે છે કે આ બધાં ’Rational – lies’ છે… સત્ય તો એ છે કે

“ઈશ્વરના ધામમાં ભલો વેપાર ચાલે છે

ધોળા ધરમનો કાળો કારોબાર ચાલે છે

છે લેણ-દેણ લાંબી પૂજા – પ્રસાદમાં

‘પરભુ’ના નામે સઘળું બારોબાર ચાલે છે…”

- લેખિની

પીંકીબહેને કીધું wakeup ને અમે જાગી ગયાં… ચાલો તો ફરી એકવાર શેરઅંતાક્ષરી થઈ જાય…

કહે ઝાહીદ નમાજ અંગેનો તારો શું અનુભવ છે,

અમને તો કદી ગુસ્સો ય આવે છે મદીરા પર

*

રાત-દિવસનો રસ્તો વાલમ નહિ તો ખૂટશે કેમ

તમે પ્રેમની વાતો કરજો અમે કરીશું પ્રેમ

*

મારો અભાવ મોરની જેમ ટકૂકશે

ઘેરાશે વાદળો ને હું સાંભરી જઈશ

*

શું કહો છો વ્હાલ છે કે વ્હેમ છે

એ મને આવી પૂછે છે કેમ છે?

*

છે એનું એ જ રૂપ ને એ જ વાત છે

દુનિયાની જાન માથે હજી લાખ ઘાત છે

*

છો હસે આખું જગત દીવાનગી મારી ઉપર

એ સ્થિતી પણ માન્ય છે જો  હો તને મારી ફીકર

તો ચાલો આગળ વધારો હવે… “ર” પર અટકી છું, હવે તમારે મદદ કરવાની છે…

મિત્રો કુણાલભાઈએ આ શ્રૃંખલા આગળ ધપાવી છે…

રસ લે નહીં ઓ દોસ્ત કે એમાં મજા નથી,
આ મારી જિંદગી છે હકીકત, કથા નથી.

*

થાય સરખામણી તો ઉતરતાં છીએ, તે છતાં આબરૂને દીપાવી દીધી.
એમનાં મ્હેલને રોશની આપવા ઝૂંપડી પણ અમારી જલાવી દીધી.

*

ધબકાર એટલે જ હ્રદયના વધી ગયાં,
આવી વસ્યું છે કોઈ કશું પણ કહ્યાં વગર.

*

રોજ એ બગડે ભલે ને છે મને પ્યારું નસીબ,
એક’દિ તો માનશે, છે આખરે મારું નસીબ.

*

બંધ મુઠ્ઠી હું કદી ના ખોલતે ‘બેતાબ’ આ,
હોત જો આ હસ્તરેખામાં જ રહેનારું નસીબ.

*

‘બેતાબ’ પોઢે છે કબરમાં એ રીતે જુઓ,
વર્ષોથી જાણે રાત-દિવસ એ ઊંઘ્યો નથી.

*

થોડીક શિકાયત કરવી’તી થોડાક ખુલાસા કરવા’તા,
ઓ મોત જરા રોકાઈ જતે બેચાર મને પણ કામ હતાં

તો ચાલો હવે “ત” થી શરૂ કરીએ…

તારી વ્યથા કબૂલ મને એક હદ સુધી

આંસુ બનીને આંખમાં કાયમ ન આવ પણ…

એ હા… આ “ણ” નું શું કરીશું હવે?????

છેલ્લી શેર અંતાક્ષરીની શૃંખલામાં

“યાદની ચીઠ્ઠી બળી ગઈ

માછલી વીંટી ગળી ગઈ”

પર હું અટકી હતી… આજે ઉર્મિબેને ‘ઈ’ પરથી એક સુંદર શેર લખીને આ ખૂટતી કડી પૂરી કરી એટલે આજે ફરીથી આ શૃંખલા આગળ વધારવાની ઈચ્છા થઈ ગઈ… તો ચાલો ઉર્મિબેને આપેલા શેરથી ફરી શરૂ કરીએ…

*

ઈશ્વર સ્વરૂપે જેને જગત ઓળખી રહ્યું

એ શૂન્યની પિછાણ હતી, કોણ માનશે?

*

શૈયા મળે છે શૂળની ફૂલોના પ્યારમાં

ભોળા હૃદયને જાણ હતી, કોણ માનશે?

*

શબ્દકોશો ને શરીરકોષોની પેલે પારના

પર્વ ઉજવતા થયાં ગુલમ્હોર એટલે

*

લ્યો સ્મરણના ઊંટ તો હાંફી ગયાં

ને હવે શરૂઆત રણની થાય છે

*

છે સ્ખલન બે-ત્રણ પ્રસંગોમાં મને પણ છે કબૂલ

કોણ જાણે કેમ આખી જિંદગી બદનામ છે…

*

છે અજબ પ્રકારની જિંદગી, કહો એને પ્યાસી જિંદગી

ન રહી શકાય જીવ્યા વિના, ન ટકી શકાય જીવન સુધી…

*

ધાર કે વેચાય છે સામી દુકાને સ્વર્ગ, પણ

કોણ ઓળંગે સડક એ ધારણાના નામ પર….

*

રમતા – રમતા લડી પડે ભૈ માણસ છે

હસતાં-હસતાં રડી પડે ભૈ માણસ છે

*

છલોછલ ઓસનો આસવ પીધો છે રાતભર એણે

સવારે ઘાસની આંખે દિશાઓ ઝૂમવા લાગી…

*

ગળેથી જરા ઉતરી કે તોફાની થઈ ગઈ

હતી જામમાં સાવ સાદી મદીરા

*

રહે મારું જીવન જો એક જ દશામાં,  હવેથી ચમનમાં બહારો ન આવે

વિખૂટી પડે ચાંદ-સૂરજની જોડી, કદી સાંજ પાછળ સવારો ન આવે…

*

ચાલો હવે ‘વ’ પર અટકી છું…  મદદ કરશો ને??

ખરેખર તેના આયોજકોએ તેના વિશે સાચું જ કહ્યું છે… સમન્વય ખરેખર રીચાર્જ થવાની મોસમ જ છે…  અમે અમદાવાદીઓ ખરેખર નસીબદાર છીએ કે અમને આ લ્હાવો દર વર્ષે મળે છે!!!

જે લોકો ‘સમન્વય’  વિશે નથી જાણતાં તેઓ માટેઃ ‘સમન્વય’  એ ગુજરાતના અગ્રણી દૈનિક ગુજરાત સમાચાર અને રીલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝના સંયુક્ત ઉપક્રમે યોજાતો કાવ્ય-સંગીત સમારોહ છે જે દર વર્ષે વેલેન્ટાઈનની સુહાની મોસમમાં યોજાય છે… સાહિત્યના રસિયાઓને રસતરબોળ કરતાં આ કાર્યક્રમના આયોજકોમાંના એક અંકિત ત્રિવેદી છે જેમના વ્યક્તિત્વથી તો I guess કોઈ સાહિત્યરસિક વ્યકતિ અજાણ નહિ જ હોય…

તા. 13મી ફેબ્રુઆરી, શુક્રવારના રોજ અમદાવાદના કાશીરામ અગ્રવાલ હૉલ ખાતે શ્રી રાસબિહારી દેસાઈ, શ્રી વિક્રમ પટેલ, શ્રી શ્રેયાંસ શાહ, શ્રી સુરેશ દલાલ, શ્રી પુરૂષોત્તમ ઉપાધ્યાય, શ્રી હર્ષ બ્રહ્મભટ્ટ, શ્રી ગૌરાંગ વ્યાસ વગેરે અનેક મહાનુભાવોની ઉપસ્થિતીમાં આ કાર્યક્રમનો શુભારંભ થયો. આ પ્રસંગે પ્રસિદ્ધ ગાયિકા શ્રી કવિતા કૃષ્ણમૂર્તિએ પણ હાજરી આપી હતી…

પાંચ દિવસ ચાલનારા આ સંગીતોત્સવનો  આજે ચોથો દિવસ છે. આ સમારોહના  પ્રત્યેક દિવસની રસલ્હાણી માણવી હોય તો ક્લિક કરો

http://www.gujaratsamachar.com/gsa/20090216/guj/gujarat/news10.html

આજે અચાનક જ નેટ સર્ફીંગ કરતાં એક લીંક મળી… “શેર અંતાક્ષરી”ની…

http://sherantaxari.gujaratisahityasarita.org/

ખૂબ જ યુનિક concept લાગ્યો… ચાલો ગુજરાત વિશ્વ સંમેલનમાં સાકાર થયેલો આ વિચાર પોતાનામાં જ કેટલો આગવો અને રોમાંચક છે!! કોઈ તકનીકી પ્રોબ્લેમના કારણે હું આ સાઈટ પર કોઈ કમેન્ટ લખી શકી નહિ પરંતુ આ વિચાર મગજમાં જનમ્યો કે આવું જ કંઈક આપણે પણ કરીએ તો?

કેટલાંક શેર (એક-બીજા સાથે અંતીમ અક્ષરની કડીથી સંકળાયેલા) અહીં રજૂ કરું છું… પણ આ સાંકળને આગળ ધપાવવા આપ સૌને આમંત્રણ છે…

*

આજે  અમારી ઑફિસમાંથી જયેન્દ્રકાકા  retire થઈ ગયાં… આમ તો મારે અને જયેન્દ્રકાકાને ઝાઝો પરિચય નહિ, હા. ત્રણેક વર્ષ સાથે કામ કર્યું પણ ડિપાર્ટમેન્ટ જુદા એટલે બહુ પરિચય કેળવાયેલો નહિ… એમના રીટારમેન્ટના માનમાં અમે બધાંએ સ્ટાફ મેમ્બર્સે એક ફેરવેલ પાર્ટી આપી… એક ગીફટ આપી અને ‘હસતાં’ ચહેરે એમને વિદાય આપી…

આમ તો ખાસ વર્ણવવા જેવો પ્રસંગ નહિ, પણ ખબર નહિ કેમ એમને જતાં જોઈને આંખમાં પાણી આવી ગયાં… એમને અમે શું ગીફ્ટ આપી ખબર છે? એક કાંડા ઘડિયાળ…!!!! પણ એમને જતાં જોઈને લાગ્યું કે હવે એમને આ ગીફ્ટનો ખપ ખરો????  સમય સાથે કદમ મિલાવી આખી 30 વર્ષ સુધી નિયમિત સમયસર ઑફિસ આવી જતાં જયેન્દ્રકાકાને હવે આ ઘડિયાળ શું પીડા નહિ આપે?

કાલે સવારે એમનાથી કદાચ સમયસર તૈયાર થઈ જવાશે… સમયસર પોતાનું રૂટિન પતાવીને એ કદાચ જ્યારે ઘરની બહાર નીકળવા જશે ત્યારે એમના ઘરની કોઈ વ્યક્તિ એમને અટકાવશે કે “ઓહો, આજે તો તમારે ઑફિસ નથી જવાનું…” અને ત્યારે કદાચ મન પર એક ઉઝરડો પડી જશે…

ઑફિસમાં રોજની જેમ જ HR મેનેજર મસ્ટરમાં જોઈ વિચારશે કે આજે કાકા મોડા પડ્યા છે… અને પછી એને પણ કોઈ યાદ કરાવશે કે “અરે, હવેથી તો જયેન્દ્રકાકા નથી આવવાના…”.એકાદ-બે દિવસ સહકર્મચારીઓથી પણ એમના ટેબલ પર કામની ફાઈલ્સ મૂકી દેવાશે અને પછી જાતે જ યાદ કરી લેવાશે કે હવે આ કામ બીજા કોઈએ સંભાળી લેવાનું છે…

બસ… બે-ત્રણ દિવસનો કચવાટ… બે-ત્રણ દિવસનો અજંપો… બે-ત્રણ દિવસની વિહવળતા… અને પછી બધું જ રૂટીન…. એમની જગ્યા ભરાઈ જશે… એમની હાજરીની ખોટ વિસરાઈ જશે… એ પોતે પણ ઘરથી નીકળીને કોઈ મંદિર કે કોઈ સંસ્થા કે પછી બાળકોને લઈને બગીચામાં જતાં થઈ જશે… અને થઈ જશે નિવૃત્તિની સહજ સ્વીકૃતિ…

પહેલાં આદિલ અને હવે આસિમ… ગુજરાતી ગઝલ સાહિત્યને પડેલી આ ખોટ કેમ પૂરાશે? આસિમ સાહેબને શ્રદ્ધાંજલી આપવા માટે એમની આ રચનાથી વિશેષ શું હોઈ શકે?

મારી એ કલ્પના હતી, વીસરી મને,
કિન્તુ એ માત્ર ભ્રમ હતો થૈ ખાતરી મને,
ભૂલી વફાની રીત, ન ભૂલી જરી મને,
લ્યો એના લગ્નની મળી કંકોતરી મને !

સુંદર ના કેમ હોય, કે સુંદર પ્રસંગ છે,
કંકોતરીમાં રૂપ છે, શોભા છે, રંગ છે !

કાગળનો એનો રંગ છે ખીલતા ગુલાબ સમ,
જાણે ગુલાબી એના વદનના જવાબ સમ,
રંગીનીઓ છે એમાં ઘણી ફૂલછાબ સમ,
જાણે કે પ્રેમ-કાવ્યોની કોઇ કિતાબ સમ !

જાણું છું એના અક્ષરો વર્ષોના સાથથી,
શિરનામું મારૂ કીધું છે ખુદ એના હાથથી.

દુઃખ છે હજાર, તો ય હજી એ જ ટેક છે,
કંકોતરી નથી, આ અમસ્તો વિવેક છે !

કંકોતરીથી એટલું પુરવાર થાય છે,
નિષ્ફળ બને છે પ્રેમ તો વે’વાર થાય છે-
જ્યારે ઉઘાડી રીતે ન કંઈ પ્યાર થાય છે,
ત્યારે પ્રસંગ જોઈ સદાચાર થાય છે.

ગંભીર છે આ વાત કોઈ મશ્કરી નથી,
તકદીરનું લખાણ છે, કંકોતરી નથી !

કાગળનો એક કટકો છે જોવામાં એમ તો,
ભરપૂર છે એ પ્રેમની ભાષામાં એમ તો,
સુંદર, સળંગ રમ્ય છે શોભામાં એમ તો,
છે ફૂલસમ એ હલકો લિફાફામાં એમ તો,

કોમળ વદનમાં એના, ભલે છે હજાર રૂપ,
મારા જીવન ઉપર તો બરાબર છે ભારરૂપ !

એને ભલેને પ્રેમથી જોયા નહીં કરું,
વાચન કરીને દિલ મહીં ચીરા નહીં કરું,
સંયમમાં હું રહીશ, બળાપા નહીં કરું,
આવેશમાં એ ‘ફૂલ’ ના કટકા નહીં કરું.

આ આખરી ઇજન છે હૃદયની સલામ દઉં,
 ‘લીલા’ના પ્રેમ-પત્રમાં એને મુકામ દઉં.

‘આસિમ’ ! હવે એ વાત ગઈ, રંગ પણ ગયો,
તાપી તટે થતો જે હતો સંગ પણ ગયો,
આંખોની છેડછાડ ગઈ વ્યંગ પણ ગયો,
મેળાપની એ રીત ગઈ ઢંગ પણ ગયો.

હું દિલની લાગણીથી હજી પણ સતેજ છું,
એ પારકી બની જશે, હું એનો એ જ છું !

HAPPY NEW YEAR TO ALL!!

હમણાં છાપામાં વાંચ્યું કે રતિલાલ નાયકે નવો ગુજરાતી કહેવત કોશ બહાર પાડ્યો છે તો મને પણ નજીકમાં જ ક્યાંક વર્ષોથી ચાલી રહેલા આવા એક સંગ્રહ તપને આપના સુધી પહોંચાડવાની ઈચ્છા થઈ ગઈ…

વાત છે મારા મમ્મી-પપ્પાની… મારા નાની વાત-વાતમાં કહેવતો ટાંકતાં… અઘરામાં અઘરી વાત પણ કહેવત ટાંકીને શીરાની જેમ ગળે ઉતારી દેતાં… (અને હા, પાછી દરેક કહેવત પાછળ એ કહેવત કેવી રીતે પડી તેની વાર્તા તો ખરી જ!!) મારા નાની ના અવસાન પછી એકવાર અમસ્તાં જ મેં મમ્મીને કહેલું કે “આ બધી, આવી બધી કહેવતો બે-ત્રણ પેઢી પછી તો સાવ લુપ્ત જ થઈ જશે…” અને બસ, એ દિવસથી આ સંગ્રહ તપ આરંભેલું મારા માતા-પિતાએ…

કેટલાંક પાનાંઓ અને પછી કેટલીક ડાયરીઓ સુધી પહોંચેલી આ કહેવત યાત્રા ભલે કદાચ પુસ્તકના ફોર્મમાં ન ઢળે પણ એમના આ અવિરત રીતે ચાલી રહેલા યજ્ઞને કેટલાંક ભાષા-પ્રેમીઓ સુધી પહોંચાડવા જેટલું તો હું કરી જ શકું…

તો આ રહી કેટલીક રસપ્રદ ગુજરાતી કહેવતો…. (જે કદાચ હવે બહુ ઓછી સાંભળવા મળે છે…)

1) હોઠ સાજા તો ઉત્તર ઝાઝા

2) ગાંગો ગ્યો ગોકળ ને વાંહે થઈ મોકળ…

3) દુખતે ઠેસ ને નબળે વેઠ

4) હાથની આળસે મૂછો મોઢામાં જાય…

5) વાડ વિના વેલો ન ચડે…

6) વાડ જ ચિભડાં ગળે (તો…)

7) ઠામ જાય ને ઠીકરું આવે…

8 ) કીડી કોશનો ડામ ખમે?

9) મુઆ સાટે જીવતું લેવું…

10) પેટમાં પાશેર પાણી નહિ ને નામ દરિયાવખાં…

11) ખાવા ખીચડી નહિ ને નામ ફતેહખાં…

12) ધરમની ગાયના દાંત ન જોવાય…

13) છાણિયા દેવને ખાંસડાની પૂજા…

14) આંધળો ઓકે ને દસને રોકે…

15) લૂલીને ઝાલો ત્યારે લૂલી વાસીદું વાળે…

16) માથે મોત ને આવળ શું ચાવવી?

17) છાશ લેવા જવું ને દોણી સંતાડવી…

18) નબળી ગાયને બગાઈઓ ઘણી…

19) ગાંડા થઈને છૂટે ને ગામને ગાળો કૂટે…

20) મોં ખાય ને આંખ લજાય…

21) તમાશાને તેડું ન હોય…

22) ભેંસ, ભામણ (બ્રાહ્મણ) ને ભાજી, ત્રણે પાણીથી રાજી…

23) સુથારનો જીવ બાવળીયે…

24) નબળો ધણી બૈરા પર શૂરો

25) બળિયાના બે ભાગ

મજા આવી ને? વધુ આવતા અંકે…

(અને હા, આપ સૌને આ લીસ્ટમાં વધારો (કે સુધારો પણ) કરવા માટે આગ્રહભર્યું આમંત્રણ છે હોં…)

ઘરમાં પ્રસંગ હતો ભાઇના લગ્નનો…. કંકોત્રી લખવા માટે બધાં ભેગા થયા હતાં… કાકા સરનામા લખાવતા હતા અને હું લખતી હતી… સરનામામાં આવતાં નામ અને આંકડાઓને સાંભળી રહેલી મારી ભાણીએ અચાનક મોટા અવાજે પ્રશ્ન કર્યો – “દાદુ, ઓગણપચાસ એટલે? ” …

ઘરમાં બધાં હસ્યા અને પપ્પાએ શાંતિથી જવાબ આપ્યો “ફોર્ટીનાઇન”…

પણ હું અંદરથી ખળભળી ઉઠી…

વાત બહુ નાની હતી પણ ઘણાં સમયથી મને પજવતી હતી… આપણાં અપાર ગૌરવ વચ્ચે English Mediumમાં ભણતાં આપણાં બાળકો કંઇ કેટલીય વાર આવાં disturb કરી દેનારાં પ્રશ્નો પૂછે છે જેને સાંભળીને આપણે સામાન્યત: હસી કાઢતાં હોઇએ છીએ… રામને રામા અને લક્ષ્મણને લક્ષ્મણા કહેતાં બાળકો  પાસેથી “તો પછી સીતાનું પણ સીત નઇ કરવાનું?” એવું લોજિક ના સાંભળવા મળે એ બીકે કદાચ આપણે હવે એમને સુધારવાની પણ તસ્દી નથી લેતાં…

અહીં “આ અંગ્રેજી મિડિયમે તો દાટ વાળ્યો છે – અમે તો અમારાં બાળકોને ગુજરાતી મિડિયમમાં જ મૂક્યા છે” કહીને ખોટો  દંભ દેખાડતાં અને ઘરમાં બાળકને ગલૂડિયાંને પણ ‘ડોગી’ કહેવાનું શીખવતાં દંભી parents ની વાત નથી, વાત છે જમાનાની દોડમાં પોતાના સંતાન ક્યાંક પાછળ ન રહી જાય એ બીકે તેમને English Mediumમાં મૂકતાં અને પછી તેમને પોતાની માતૃભાષાથી દૂર થતાં જોઇને અંદરથી કચવાતાં માં-બાપની…

કોઇપણ ભાષા શીખવી એમાં કંઇ ખોટું નથી… infact મેં પોતે English Literature માં ગોલ્ડ મેડલ સાથે સ્નાતકની ડિગ્રી મેળવી છે પણ વર્ડઝવર્થને વાંચતા કે  શેક્સપીયરને સમજતાં પહેલાં મેં કલાપીને કળ્યા છે, મેઘાણીને માણ્યાં છે…

બાળકનું ભણતર કોઇપણ ભાષામાં થાય, પણ બાળકને માતૃભાષાનો આદર કરતાં શીખવવું એ માં-બાપની ફરજ છે. અધકચરાં અંગ્રેજી અને અણઘડ ગુજરાતી પર હવાયેલું હિન્દી છાંટીને બોલતાં આપણાં બાળકો આપણને ભલે cute (!!) લાગે પણ તેઓ જ જ્યારે “કાકાની વાઇફને કાકી અને મામાની વાઇફને મામી” કહેવાના લોજિકે સાળાની વાઇફની સાળી ગણાવે ત્યારે હાસ્યાસ્પદ તેઓ નહીં આપણે ઠરીએ છીએ… એમને “સાળાવેલી” જેવા મીઠાં ગુજરાતી શબ્દથી વાકેફ કરાવવાની જવાબદારી આપણી છે… પણ કદાચ આપણે ગુજરાતીઓ પોતે જ આપણી ભાષાની એટલી ઇજ્જત નથી કરતાં.

મારું માનવું છે કે ભારતના અન્ય કોઇપણ રાજ્યના – કોઇપણ ભાષાના લોકો આપણાં કરતાં વધુ “કટ્ટરભાષી( ! )” છે…

આપને શું લાગે છે ?????

- લેખિની

આપણું તો નવું વર્ષ શરૂ… અને સાથે જ શરૂ પોતાની અને પોતાના સાથેની આપણી રમત !!

વાત છે New Year Resolutions ની…!! આ નવા વર્ષે મેં તો મારા એમને કહી દીધું – નવા વર્ષમાં દરરોજ નિયમિતપણે કેલ્શિયમની દવા લઇશ જ…!! (પણ આ resolution ક્યાં સુધી ટકશે એ મારા કરતાં એ વધારે સારી રીતે એ જાણે છે!!)

આપણાં new year resolutions પણ ક્માલ હોય છે… કેટલાંક બહુ જ કોમન resolutions એટલે – ” હું નવા વર્ષમાં સિગરેટ નહિ પીવું… તમાકુથી તો તોબા કરીશ.. જુઠ્ઠું બોલવાનું તો બિલકુલ બંધ… હવેથી exercises એક્દમ regular હોં… આવતી દીવાળી સુધીમાં slim-trim ના હોઉં તો કેજો… અરે! ગાળો તો કંઇ બોલાતી હશે ? આપણે તો બેસતા વર્ષથી જ છોડી દીધું ને… આ દીવાળી છે એટલે ખાઇ લઉં બાકી નવા વર્ષમાં મિઠાઇ જરા પણ નહિ… કાલે ભાઇ-બીજનું જમવા જવું છે નહિતર કાલથી જ એકટાણાં શરૂ કરત… કાલથી વાહન એકદમ ધીમું અને safe ચલાવીશ, એકદમ પપ્પા જેવું… આ વર્ષે તારો જન્મદિવસ કે આપણી એનીવર્સરી ભૂલું તો તું કે એ મારી સજા બસ? … કાલે સવારથી જ ચાલવા જવાનું શરૂ… આ વર્ષે તો નોકરીએ એકપણ દિવસ મોડા નથી પહોંચવું… આ નવા વર્ષથી દર મહિને થોડા રૂપિયા તો મંદિરમાં મૂકવા જ છે… મહિને એકાદ વાર તો સગાં-વ્હાલાં અને મિત્રોને મળવું જ છે… “

આ બધાં resolutions નો જુસ્સો થોડા દિવસ ચાલે અને પછી ઓસરવા માંડે… પછી પાછો થોડો relaxation નો phase આવે… ”અલ્યા નવું વર્ષ તો 2009 કે’વાય.. અને એ તો છે….ક જાન્યુઆરીથી શરૂ થાય… ડિસેમ્બરમાં તો જલસા કરો ભલા માણસ!!”

(અને જાન્યુઆરીમાં ખબર છે શું થાય ? ” આ ક્યાં આપણું નવું વર્ષ છે ??? આપણું નવું વર્ષ તો દીવાળીમાં… બેસતા વર્ષથી…”

HAPPY NEW YEAR!!!!

મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે…

દોડતા જઇને મારી રોજની બાંકડીએ બેસવું છે

રોજ સવારે ઊંચા અવાજે રાષ્ટ્ર્ગીત ગાવું છે

નવી નોટની સુગંધ લેતા પહેલાં પાને

સુંદર અક્ષરે મારું નામ લખવું છે

મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે…

રિસેસ પડતાં જ વોટરબેગ ફેંકી

નળ નીચે હાથ ધરી પાણી પીવું છે

જેમ-તેમ લંચબોક્સ પૂરું કરી

મરચું – મીઠું ભભરાવેલ આમલી – બોર – જમરૂખ – કાકડી બધું ખાવું છે

સાઇકલના પૈડાની સ્ટમ્પ બનાવી ક્રિકેટ રમવું છે

કાલે વરસાદ પડે તો નિશાળે રજા પડી જાય

એવા વિચારો કરતાં રાતે સૂઇ જવું છે

અનપેક્ષિત રજાના આનંદ માટે

મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે…

છૂટવાનો ઘંટ વાગવાની રાહ જોતાં

મિત્રો સાથે ગપ્પાં મારતાં વર્ગમાં બેસવું છે

ઘંટ વાગતાં જ મિત્રોનું કુંડાળું કરીને

સાઇકલની રેસ લગાવતાં ઘેર જવું છે

રમત-ગમતના પિરિયડમાં તારની વાડમાંના

બે તાર વચ્ચેથી સરકી બહાર ભાગી જવું છે

તે ભાગી જવાની મોજ અનુભવવા

મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે…

દિવાળીના વેકેશનની રાહ જોતાં

છ-માસિક પરીક્ષાનો અભ્યાસ કરવો છે

દિવસભર કિલ્લો બાંધીને માટીને પગથી તોડી

હાથ ધોયા વિના ફરાળની થાળી પર બેસવું છે

રાતે ઝાઝા બધાં ફટાકડા ફોડ્યા પછી

તેમાંથી ન ફૂટેલાં ફટાકડા શોધતાં ફરવું છે

વેકેશન પત્યા પછી બધી ગમ્મતો દોસ્તોને કહેવા

મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે…

કેટલીય ભારે જવાબદારીઓના બોજ કરતાં

પીઠ પર દફ્તરનો બોજ વેંઢારવો છે

ગમે તેવી ગરમીમાં એરકંડીશન્ડ ઓફિસ કરતાં

પંખા વિનાના વર્ગમાં બારી ખોલી બેસવું છે

કેટલીય તૂટફૂટ વચ્ચે ઓફિસની આરામદાયક ખુરશી કરતાં

બે ની બાંકડી પર ત્રણ દોસ્તોએ બેસવું છે

બચપણ પ્રભુની દેણ છે – તુકારામના એ અભંગનો અર્થ

હવે થોડો સમજમાં આવવા માંડ્યો છે

એ બરાબર છે કે નહીં તે સરને પૂછવા

મારે ફરી એકવાર શાળાએ જવું છે…

(ક્યાંક વાંચેલી અને હ્ર્દયમાં વસી ગયેલી રચના)

“એ સૌથી વધુ ઊચ્ચ તબક્કો છે મિલનનો

કહેવાનું ઘણું હોય ને કશું યાદ ન આવે”

… અને એ સૌથી વધુ પીડાદાયક તબક્કો છે જીવનનો જ્યારે કહેવાનું ઘણું હોય ને કશું કહી ન શકાય… જ્યારે માણસની અંદર શબ્દો ગૂંગળાય… જ્યારે માણસ વ્યક્ત ન થઇ શકે – અભિવ્યક્ત ન થઇ શકે…

ક્યારેક કોઇનાથી દબાઇને તો ક્યારેક કશાથી સંકોચાઇને… ક્યારેક શરમમાં તો ક્યારેક ધરમમાં… ક્યારેક કોઇ કકળાટને ટાળવા તો ક્યારેક કોઇ સંબંધને સાચવવા - માણસ બસ મૌન રહી જાય છે… અને એની અંદર એના શબ્દો, એની લાગણીઓ, એનો ગુસ્સો, એના પ્રતિભાવો બધું જ ધરબાઇને રહી જાય છે… આવા ધરબાયેલા શબ્દોના જ્વાળામુખી પર બેઠેલો માણસ અંદર-અંદર ધૂંધવાયા સિવાય કશું જ કરી શકતો નથી.

પણ ક્યારેક જો આ જ્વાળામુખી ફાટે તો… ???

“મલ્લામાતાની આરતીનો સમય થઇ ગયો છે….” – યાદ છે આ ચીરપરિચિત સાદ?

“મલ્લામાતા” (કદાચ મહોલ્લામાતાનું અપભ્રંશ – કારણ કે દરેક મહોલ્લામાં આ માતાજીનું સ્થાપન થાય છે) કે જેનું મંદિર બનાવવા આપણે મહિના અગાઉથી તૈયારીઓ કરતાં… આજુ-બાજુમાં જ્યાં પણ કન્સ્ટ્રક્શન થતું હોય ત્યાંથી રેતી-માટી અને ઇંટો લાવી મોટોમસ (atleast બાજુની સોસાયટી કરતાં તો મોટો જ!!) ગબ્બર બનાવતા અને જાત-જાતની વસ્તુઓથી તેને સજાવતા… આખી સોસાયટીમાંથી ઘી ઉઘરાવતા અને થમ્સઅપના “બિલ્લાઓ” માં દીવા કરતા!!! વળી જો કોઇને ઘરેથી પેલી ઝગમગવાળી લાઇટની સીરીઝ લાવવાનો મોકો મળી જાય તો તો જાણે વટ પડી જતો…

મંજુમાસી, ભાનુમાસી, મધુમાસી અને સુધામાસી પાસેથી લ્હાણીના પૈસા કઢાવતા તો જાણે નાકે દમ આવતો…

સાંજે આરતીના સમયે બૂમો પાડી-પાડીને બધાને ભેગાં કરતાં અને બધાંની જોડે ગાવામાં અમને પણ  ”જય આદ્યાશક્તિ” આખું આવડે છે – એવો ગર્વ લેતાં! વળી આરતી પત્યાં પછી આરતી અને પ્રસાદ આપવા જવા માટે રીતસરના વારા પડતા…

ખબર નહી આપણા બાળકો  મલ્લામાતા શબ્દથી પણ પરીચિત હશે કે નહીં… ????????????????

- લેખિની

રોજ સવારે રિસેપ્શનિસ્ટના સિન્થેટિક “ગુડ મોર્નિંગ” સાથે શરૂ થતો દિવસ લંચના આરામદાયક અલ્પવિરામ અને પોસ્ટ-લંચ મિટીંગ્સના પીડાદાયક પોસ્ટમોર્ટમ વચ્ચે “સમય સમાપ્તિની ઘોષણા”ની રાહ જોયા કરે છે… વીકએન્ડની સુખદ ક્લ્પનાઓમાં રાચતા કેટલાય મન્થ્સ એન્ડ થઇ જાય છે અને સેલરીનો ચેક પાછલા મહિનાના postponements ને આગલા મહિનાના plannings માં ફેરવી દે છે…

ક્યાંક વાંચ્યુ હતું “રૂટીન થઇ જવાની પરાકાષ્ઠા એટલે મ્રૂત્યુ” … પણ રૂટીનને જીવતા અસંખ્ય લોકો માટે perhaps there is no escape! જો કે પ્રશ્ન એ પણ થાય કે do we actually want an escape?… કદાચ આપણા બધાની દશા એવી છે કે

“જાય છે ઑફિસ તરફ જે એ જ રસ્તામાં કશે

હું ખરેલી સૌ વસંતોને કચડતો હોઉં છું !!”

એ બાળપણના મિત્રો, એ યુવાનીના શોખ… કદાચ એ બધાં તરફ પાછું વળીને આપણે જ નથી જોઇ રહ્યાં… કદાચ સમયના અભાવે કે પછી કદાચ લાગણીના અભાવે… કદાચ આપણામાં એટલી લાગણીશુષ્કતા તો આવી જ ગઇ છે…

“સ્વ” ને revive કરવાનો કોઇ કિમીયો હું તો શોધી રહી છું… અને તમે??

“યદા યદા હી ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ ભારત |

અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાત્માન સ્રુજામ્યહમ ||”

આ શબ્દો પર હવે વિશ્વાસ કેવી રીતે આવે?

હજુ કેટલો અધર્મ આચરાવાની રાહ જુએ છે ઇશ્વર ?

શું આ આતંકવાદીઓ તેમને કંસ કે રાવણ કરતાં ઓછા પાપી લાગતા હશે ? ?

એક – એક દાનવને હણવા માટે એક-એક અવતાર વેડફનારા (હા, હા વેડફનારા) ભગવાનને આ નરરાક્ષસોનું હુજૂમ નહિ દેખાતું હોય  ?

કદાચ કલ્કી અવતારના નામે ઇશ્વરનો ઇંતેજાર કરતા લોકોની આસ્થાની ક્રૂર મજાક થઇ રહી છે

ક્યાં છે ઇશ્વર  ?  ?  ?

શબ્દાલય… અભિવ્યક્તિંનું વિશ્વ!! ક્યારેક જ્યારે અનુભૂતિને અભિવ્યક્ત થવાનું મન થાય… ક્યારેક જ્યારે વિચારોને વાચાળ થવાનું મન થાય… ક્યારેક જ્યારે અંતરને ઉલેચાવાનું મન થાય… ત્યારે મળીશું શબ્દાલયમાં… શબ્દતરબોળ થવા…!!!

- લેખિની